आफूलाई मन परेको क्यारियर र जन्मभूमिलाई आकस्मिक (विनायोजना बीचमै) रूपमा छाडेर परदेशिएपछि लगभग चार वर्षको अन्तरालमा यस वर्षको दसैँ-तिहार परिवारसँगै मनाउने अनि एनआरएनको चौथो विश्वसम्मेलनमा समेत सहभागिता जनाउने अवसर जुर्‍यो ।

मेरो छोरा वेल्समा जन्म्यो, अन्नप्रासन्नको परम्परागत धर्मनिर्वाहचाहिँ नेपालमै गरियो, तर ऊ त्यतिखेर महिनाले मात्र ६ महिना पुगेको थियो । तसर्थ 'तिमीले नेपाल छोएका छौ, देखेका छौ भन्ने कुरा फोटो देखाउँदा ऊ छक्क परेर हेर्थ्यो मात्र । नेपालमा जसरी आफ्ना छोराछोरीले 'अंग्रेजी' बोलिदिए दंग पर्छौं, त्यस्तै हो परदेशमा अभिभावकहरू छोराछोरीले 'नेपाली' बोलिदिए त्यसै-त्यसै दंग पर्छन् । यस्तै भएको थियो, मेरो छोरामा पनि । सुरुको दुईवर्षे कालमा मेरो बुबा-आमा साथै हुनुहुन्थ्यो, नाति देखेर दंग पर्नुहुन्थ्यो 'नाति अजा-अजी (बाजेबजै) सँग नेपालीमै कुरा गर्ने, नेपाली नाच नै मन पराउने, गीत त झन् जहिल्यै नेपाली (गाडीमा हिँड्दा जहिल्यै 'मेरो प्यारो ओखलढुंगा दोहोर्‍याइ-तेहर्‍याई सुनाइदिनैपर्ने) । ऊ घरमा सजाउन झुन्ड्याएर राखेको मादल सकी-नसकी बजाउन खोज्थ्यो । हामी सबै दंग, बुबा-आमा नातिको त्यही चर्तिकला मनमा साँचेर नेपाल फर्किनुभयो, पछि फोनमा कुरा हुँदा बुढाबुढीको कुरै त्यही ।
समय बढ्दै गयो, छोरा तीन वर्ष पुगेपछि स्कुल र विस्तारै हाम्रो वशबाट स्कुलको वशमा जान थाल्यो । हाम्रो घरको शिक्षालाई स्कुलको शिक्षाले बदली गर्‍यो । तिहारमा लगाएको सप्तरंगी टीकालाई 'हालोइन' (अंग्रेजी चाड) को मास्कले छोप्न थाल्यो । विस्तारै छोराको मुखबाट 'नेपाली' शब्द सुन्न कुर्नुपर्ने भयो, हुँदाहुँदा नेपाली भाषा मात्र होइन, उसलाई केही याद नै नभएको उसको केही नबिगारेको, बाबु-आमाको जन्मथलो नेपाललाई नै 'आई हेट नेपाल' भन्न थाल्यो ।

हामीले देखेको, भोगेको, खेलेको हाम्रो देश नेपाल हामीलाई प्यारो लाग्ने, तर जसले देखेको छैन, भोगेको वा खेलेको छैन, उसैलाई घृणा (हेट) लाग्ने ? हामीले विश्लेषण गर्‍यौँ, सायद यसबीच नेपाल गएर फर्कनेहरूसँगको भलाकुसारीमा देखेको अवस्थाको चित्रण, यथार्थ प्रस्तुति उसले सुन्दै गयो कि, बुझ्दै गयो कि ? देखेको कुराले भन्दा सुनेको कुराले बढी प्रभाव पार्ने हाम्रो संस्कार सायद उसमा पनि सर्‍यो कि ! हामीले सक्नेजति, पाएजति, हुनेजति, मिल्नेजति हाम्रो देश सुन्दरै-सुन्दर सुनाउने प्रयास गर्‍यौँ । तर अहँ, थोरै सफल तर धेरै असफल रह्यौँ । यसो गर्दागर्दै हाम्रो घर फर्किने (नेपाल जाने) दिन नजिकिँदै आयो, उत्साह, उमंग, आशासँगै त्यही 'त्रास' आयो अर्थात् छोराले कस्तो प्रभाव छाड्ने हो नेपालमा, अनि कस्तो प्रभाव बोकेर फर्कने हो ?

यसरी गन्दागन्दै फूलपातीको दिन काठमाडौं विमानस्थलमा ओर्लियौँ । हामीलाई त हाम्रो माटो, हावा, झारपातको बास्नाले चिनिहाल्यो, तल एनआरएनले उपलब्ध गराएको ट्रलीहरू, यात्रुहरूबीच हारालुछ र सामान घुमाउने कन्टेनरको बिग्राइले हामी उही हाम्रै देशमा छौँ भन्ने भान दिइहाल्यो । सामान खोज्न र ट्रली तान्नको ध्याउन्नमा अरूतिर ध्यानै गएन । जब मोलमोलाइबीचको ट्याक्सी चढेर घरतिर लागियो, अघिसम्म नबोलिरहेको छोरो गौशालाको ओरालो रातोपुलनेर पुगेपछि अंग्रेजीमा प्वाक्क बोल्यो- 'मलाई नेपाल कस्तो मन पर्‍यो !' तीन वर्षदेखि यही कुरा सुन्न लालायित यी कान कति पुलकित भए होलान् ! भलै छोराको त्यो वार्तालाप आमासँग थियो । म दंग पर्दै सुन्दै थिएँ, आमाको सोधाइ, 'छोरा, तिमीलाई किन नेपाल मन पर्‍यो ?' त्यो प्रश्नको जवाफ सुन्न म लालायित थिएँ, उसले जवाफ दियो, 'नेपालमा त रोडमा मान्छे हिँड्न पाउँदोरहेछ ।' ट्याक्सीड्राइभर हाँस्यो, हामी हाँस्यौँ, ऊ पनि ठूलै कुरा देखेछु भनेजसरी हाँस्यो । उसलाई त अचम्म लाग्यो होला, जुन कुरा देखेको थिएन, देख्न पायो, अनि सायद खुसी थियो 'म पनि यसरी नै रोडमा हिँड्न पाउँछु' भनेर । एउटा नियन्त्रित स्थानबाट बल्ल मुक्ति पाएर स्वतन्त्रता पाएजस्तो । मेरा लागि त त्यो नियति हो, बाध्यता हो । तर, मेरो छोरालाई त्यही कुरा विकास लाग्यो, उपलब्धि वा रहर । हिजो सायद त्यही कुरा हामीले गरेको सुनेर नेपाललाई मन नपराउने छोरो, आज देखेपछि उल्टै मेरो देशलाई नै मन पराउने भइदियो । व्यंग्य गरेको मानौँ भने विचरा पाँच वर्षको अबोध बालक !

मलाई सम्झना आयो तीन वर्षअगाडि जब मेरो बुबाआमा बेलायतमा हुनुहुन्थ्यो । घुमाउने क्रममा 'वेल्स लाइफ म्युजियम' मा लगेँ, जहाँ आजभन्दा पाँच सय वर्षअगाडि, दुई सय वर्षअगाडि, पचास वर्षअगाडि वेल्स (बेलायत) कस्तो थियो भन्ने कुरा सजीव रूपमा जस्ताको त्यस्तै राखिएको छ । म दंग परेर वर्णन गर्दै थिएँ, फित्तावाला मिल, जाँतो, हँसिया, बन्चरो, टेलिफोन बुथ, दाउरा बाल्ने अँगेना देख्नुभएपछि बुबाले दिक्क मान्दै भन्नुभएथ्यो, 'बाबु, यस्तो चिज त हामीले नेपालमा अहिले पनि देखेकै, भोगेकै छौँ नि, विकास देखा न विकास !' अनि आकर्षित हुनुभएथ्यो, अन्डरग्राउन्ड ट्रेन, तला-तला भएका बाटोमाथिका पुल, कहिल्यै जाम नहुने, एउटै मान्छे बाटोमा नदेखिने राजमार्ग अनि दाँज्नुभएथ्यो हाम्रो मुग्लिङको बाटोसँग ।

मैले सम्झिएँ अनि दाँजिरहेँ मेरो बुबाले देख्दा वाक्क मान्नुभएको, तर देख्न चाहेका कुरा, अनि मेरो छोराले देख्दादेख्दा वाक्क भएर मेरो देशमा मन पराएका कुरा । जुन कुराको कल्पना गर्दा गर्दै, सम्झँदै गर्दा अनि दाँज्दै गर्दा ट्याक्सी घरअगाडि रोकिइसकेछ, त्यसबीचमा मेरो छोराले मेरो देशको धेरै कुरा उत्तेजित हुँदै मन पराइरहेको थियो । ट्याक्सीबाटै देखेँ मैले मेरो बुबा आनन्दको मुस्कान छाडिरहनुभएको थियो । अनि मैले त्यतिखेर मनमनै सम्झें, मेरो देशका भाग्यविधातालाई, जनप्रतिनिधिलाई अनि 'नयाँ नेपाल'को सपना देखाउनेहरूलाई । अनि त्यसै-त्यसै सोध्न मन लाग्यो, 'कुन कुराले तपाईंहरूलाई प्रभावित गरायो ? मेरो अबोध बालक छोराले देखेर दंग परेको नेपाललाई ? अथवा मेरो वृद्ध बुबाले देख्न चाहनुभएको नेपाललाई ?'

यी त एउटा प्रतिनिधि संयोग मात्रै हुन्, मेरो देशमा मेरा छोरालाई मन पर्ने धेरै कुरा छन्, जुन हामीलाई मन पर्न सक्छ, नपर्न पनि सक्छ । तर, जेहोस्, मेरो छोराले मेरो देशलाई मन परायो । अनि अहिले पनि भन्ने गर्छ, 'हामी फेरि नेपाल जाऔँ न !' मेरो छोराले मेरो देशलाई मन पराइदिएको कुराले हामीलाई केही समय राहत त दिलायो, तर.... । तर, अबोध बालकले मन पराएको मेरो देश सधैँ उसले यसरी नै मन पराइरहोस् अनि ऊ बझ्ने भइसकेपछि पनि मन पराइरहोस् । तब मनमनै कामना गरेँ, मेरो छोराको बुझ्ने स्तरसँगै मेरो देशको मन पराउने स्तर पनि बढ्दै जाओस् ।