प्रथम विश्वयुद्ध समाप्त भएको क्षणको सम्झनामा 'सम्झना दिवस' भर्खरै सकिएको छ। सो युद्ध सन् १९१८ को ११औँ महिना ११औँ दिन (गते) र ११ बजे नै समाप्त भएकाले  प्रत्येक वर्षको नोभेम्बर ११ तारिख ११ बजे नै त्यसको स्मरण गरिन्छ। संयोगले नेपलाको क्रान्ति दिवस पनि सोही दिन अर्थात् नोभेम्बर ११ कै दिन पर्यो  अर्थात पर्छ, तर यसपटक नेपालमा त्यसको कसैले स्मरण गरेको देखिएन।  अरु त अरु त्यसको सम्वाहकले समेत सम्झना गरेन ।

प्रथम तथा दोस्रो विश्वयुद्धको मुख्यपात्र बेलायतले आफ्नो देशका लागि लडेका, त्याग गरेकाहरूको स्मरणमा सम्पूर्ण राष्ट्रलाई स्वतस्फूर्त उतार्छ र यसपटक पनि उतारेको छ,'पप्पी' (प्रथम विश्वयुद्धमा मारिएका सैनिकलाई  फ्रान्सको फ्लान्डर्समा गाडिएको सामूहिक चिहानमाथि पप्पी फूल फुलेको देखिएकाले त्यस फूललाई उनीहरूको सम्झना र सम्मानमा चढाइन्छ। यसचोटि पनि वेलैमा पप्पी फूलको बजार सुरु भयो। अनि स्कुलका विद्यार्थी, सरकारी तथा निजी कार्यालयका कर्मचारी, सर्वसाधारण छाती र गाडीका अगाडि 'पप्पी' ले स्थान पायो।

यसपटकको 'रिमेम्बरेन्स डे' मा सदाभन्दा फरक बेलायतस्थित नेपालीहरूको बाक्लै सहभागिता देखियो, बेलायती सेनाका पूर्वगोर्खाहरू स्वभाविक रूपमा पहिलेदेखि नै सहभागी हुन्थे, ९जो त्यसका अभिन्न अंग पनि हुन् र प्रथम र द्वितीय विश्वयुद्धमा धेरै गोर्खाले प्राणाहुति गरेका छन् ० भने यसपटक गैरगोर्खा (नेपाली) ले पनि नेपालको राष्ट्रिय झन्डा बोकेर दौरा-सुरुवालमा छातीमा पप्पी सिउरिएर ऐक्यबद्धता जनाइरहेका थिए, आफ्नै सम्झेर। यदि यो आफ्नै राष्ट्रिय भावनासँग जोडिएका हुन्थे भने झन कसरी मनाउथे होलान् ?

आफ्नो राष्ट्रसँग भावना जोडिएका कुरामा सबै संवेदनशील हुन्छन्, चाहे राष्ट्रिय गान बज्दा स्वतस्फूर्त रूपमा छातीमा पुगेको अमेरिकी राष्ट्रपतिको हात होस् वा राष्ट्रिय गानपछि झुकेको जापानी सम्राट्को शिर। राष्ट्रियताले नछुने मानिस कमै हुन्छन्। धेरै पर जानैपर्दैन, दुई शतकभन्दा बढी उपनिवेश रहेको भारतको स्वतन्त्रता दिवस कति भावुक भएर मनाउँछन् भारतीय, अनि गणतन्त्र दिवसलाई राष्ट्रिय दिवसका रूपमा कति भव्यसँग मनाउँदछन्, परदेशमा समेत झन भव्यताका साथ मनाउछन् बडो उल्लासमय तर भावुक भएर अन्यथा एकता देखिन्छन् । उनीहरू मा । तर, हाम्रा नेतालाई त गणतन्त्र घोषणा भएको दिन कुन हो ? भनेर सोध्ने हो भने पनि एकछिन सोचेर मात्रै जवाफ दिने होलान्, त्यो पनि सही बताउन सक्लान् या नसक्लान्  कुन्नी !

जापानका लागि नेपाली राजदूतले आफ्ना समकक्षीले सोधेको 'नेपालको राष्ट्रिय दिवस कुन हो?' भन्ने प्रश जिज्ञासा को जवाफ दिन नसकेर अकमकिएको प्रसंग पुरानो भइसकेको छैन। वास्तवमा कुन हो त हाम्रो राष्ट्रिय पर्वरु जसले हामीलाई भावनात्मक रूपमै समेट्न सकोस्रु फागुन ७ लाई मान्दा सायद नेपाली कांग्रेसको साख बढ्छ भन्ने कसैलाई पिरलो होला, किनकि २००७ सालको क्रान्ति त कांग्रेसले गरेको हो, जनयुद्ध सुरु भएको फागुन १ लाई मानौँ भने, त्यो माओवादीको भइगयो। माघ १६ को सहिद दिवसलाई राष्ट्रिय दिवस मानौँ भने, कुन साल, कुन क्रान्ति वा आन्दोलन र कुन पार्टीको कुनलाई मान्ने भन्ने प्रश्न होलारु किनकि क्रान्ति र आन्दोलन पनि एउटा र एकपटक भए पो१ अनि सहिद संख्या पनि एउटै पार्टीको चार अंकको भएको देशमा सहिदको के मूल्य होस ?, विचरा सहिदहरू१ कुनै दिन राष्ट्रिय एकता दिवस भनिन्थ्यो, त्यो पनि पृथ्वीनारायण शाहको सालिकसँग विस्थापित भइहाल्यो। अनि अरू देशमा जस्तै संविधान आएको दिनलाई मान्ने हो भने, संविधानकै ठेगान छैन, अब पहिलेको लाई आधार मानौँ भने कुनलाई मान्ने, एउटा मात्रै अनि एकपटक मात्रै भए पो ! प्रश्न धेरै उठेका छन्।

हाम्रा कार्यक्रम औपचारिकतामा रंगिन्छन्, भावनाबाट भन्दा पनि निर्देशित रूपमा आयोजित हुन्छन्। जसलाई साँच्चै जनताको भावनाबाट आयोजित गराउनलाई हिजोका परिवर्तनका कोसेढुंगा सावित दिनहरूको सच्चा मूल्यांकन हुन जरुरी छ। चाहे क्रान्ति दिवस होस् वा शान्ति दिवस। प्रजातन्त्र दिवस होस् कि गणतन्त्र, सहिद दिवस होस् कि बलिदान, त्यो कसैको होइन, सबैको हुन वा बनाउन जरुरी छ। तर, त्यो यस्तो पनि नहोस् कि, जुन पञ्चायतकालमा सिनेमा हलमा राष्ट्रिय गान बज्दा उठेजस्तो, स्कुलमा बिहान पढाइ सुरु हुनुअघि निर्देशित रूपमा श्रीमान् गम्भीर गाएजस्तो वा राष्ट्रिय दिवसको नाममा स्कुलका विद्यार्थी र सरकारी कर्मचारी जम्मा गरेर नारा भट्ट्याएजस्तो। अनि राष्ट्रिय दिवस स्कुलका विद्यार्थी, शिक्षक र सरकारी कर्मचारीका लागि बिदाको दिन मात्र नबनोस् ।

जब कि युकेमा रिमेम्बरेन्स डे नोभेम्बर ११ मा भए पनि त्यसका लागि भनेर विशेष छुट्टी दिइदैन । त्यो दिनको नजिकको आइतबार अर्थात छुट्टीको दिन मनाइन्छ । तसर्थ यस्तो राष्ट्रिय दिवस होस जहाँ हाम्रो पनि हात स्वःस्फुर्त छातीमा जाओस् । अनि त्यस्तै नै शीर पनि स्वतः निहुरियोस् र जहाँ रहे, भए र मनाए पनि साँच्चै भावनात्मक एकताको भावनाले मनाइयोस । अनि हसिना देवी -सहिद गंगालालकी श्रीमति) ले पनि गौरव गरुन् । दिलबहादुर रम्तेलको बुवाले पनि पश्चाताप नगरुन् । मुकेश कायस्थ (ज्यूँदा सहिद) को आमाले पनि दुःखको होइन गौरवले हर्षको आँसु खसालून् । गल्कोट (थीर बम मल्ल जन्मेको स्थान)ले पनि आफ्नो ठाउँलाई धन्यवाद भनून् ।